Gişede başarısız olup kültleşen 6 film, yıllar içinde yeniden keşfedilerek sinema tarihinin unutulmazları arasına girdi.
Gişede Başarısız Olup Kültleşen 6 Film
Blade Runner (1982)
Ridley Scott’ın Philip K. Dick öyküsünden perdeye aktardığı Blade Runner, bugün izlediğimiz neredeyse tüm siberpunk ve fütüristik yapımların görsel genetiğini oluşturuyor. Fakat 1982’de gösterime girdiğinde ne seyirci ne de eleştirmenler bu karanlık, yağmurlu ve yavaş akan distopyaya adapte olabildi.
Film, klostrofobik atmosferi ve felsefi yapısıyla aksiyon arayan kitleyi hayal kırıklığına uğrattı. Yapımcıların baskısıyla son ana eklenen anlatıcı sesi de filmin ritmini bozmuştu. Yaklaşık 30 milyon dolarlık bütçesine karşılık ilk gösterim sürecinde küresel çapta ancak 41.7 milyon dolar kazanabildi ve stüdyoya milyonlarca dolar zarar ettirdi.
Yıllar içinde filmin farklı kurgu versiyonlarının (özellikle Final Cut) yayınlanması ve video piyasasındaki başarısı, filmin hak ettiği değeri görmesini sağladı. Geleceğin görsel dilini kuran yapım, bugün bir başyapıt olarak kabul ediliyor.
The Shawshank Redemption (1994)
Frank Darabont’un Stephen King uyarlaması The Shawshank Redemption, güçlü eleştiriler ve yedi Oscar adaylığına rağmen vizyonda beklenen ilgiyi göremedi. 25 milyon dolarlık bütçesine karşılık ilk gösterim döneminde dünya çapında yaklaşık 28,8 milyon dolar kazandı; pazarlama giderleri düşünüldüğünde bu rakam stüdyo için bir zafer değildi.
Filmin asıl hayatı ödül sezonundan, video raflarından ve televizyon yayınlarından sonra başladı. Umut, dostluk ve direnme üzerine kurduğu yalın ama etkili anlatı, tekrar izlendikçe büyüdü. Bugün sinema tarihinin en sevilen filmleri arasında anılması, bazen bir yapımın ihtiyaç duyduğu şeyin büyük bir açılış değil, uzun bir dolaşım süresi olduğunu hatırlatıyor.
Fight Club (1999)
David Fincher’ın Fight Club’ı daha vizyona girmeden tartışmaların merkezindeydi. Şiddete odaklanan tanıtım kampanyası, filmin tüketim kültürü, erkeklik ve kimlik üzerine kurduğu karanlık hicvi gölgede bıraktı. 63 milyon dolarlık yapım, Kuzey Amerika’da yaklaşık 38 milyon dolar; dünya çapında ise ilk gösterimleriyle 100 milyon dolar civarında hasılat elde etti. Kâğıt üzerinde bütçesini aşsa da pazarlama ve dağıtım maliyetleri nedeniyle vizyon performansı beklentinin altında kaldı.
Asıl dönüşüm DVD döneminde yaşandı. Filmin katmanlı anlatısı, gizli ayrıntıları ve tekrar izlemeye açık yapısı ev sinemasına çok uygundu. Tyler Durden kısa sürede popüler kültür ikonuna dönüştü; ancak filmin kültleşmesi, aynı zamanda mesajının yanlış okunması üzerine bitmeyen bir tartışmayı da beraberinde getirdi.
Donnie Darko (2001)
Richard Kelly’nin ilk filmi Donnie Darko, 11 Eylül saldırılarından haftalar sonra, hikâyesinde uçak motoru bulunan karanlık bir film olarak vizyona girdi. Dağıtımı sınırlı kaldı ve ilk gösteriminde dünya çapında yaklaşık 3,1 milyon dolar kazanarak 6 milyon dolarlık bütçesinin gerisinde kaldı. Sonraki gösterimler de eklendiğinde toplam hasılatı 7,5 milyon dolar seviyesine ulaştı.
Jake Gyllenhaal’un canlandırdığı Donnie’nin zaman yolculuğu, ergenlik sıkışmışlığı ve yaklaşan kıyamet arasında gidip gelen hikâyesi, DVD döneminin merak duygusuyla büyüdü. İnternet forumlarında geliştirilen teoriler, filmin çözülemeyen yanlarını bir eksik olmaktan çıkarıp cazibesinin parçasına dönüştürdü. Donnie Darko, 2000’ler kült sinemasının en belirgin sembollerinden biri oldu.
Scott Pilgrim vs. the World (2010)
Edgar Wright’ın çizgi roman uyarlaması Scott Pilgrim vs. the World, video oyunu estetiğini romantik komedi ve müzik filmiyle bir araya getirdi. Yaklaşık 60 milyon dolarlık bütçesine karşılık dünya çapında 52 milyon dolar civarında kalan hasılatı, filmi gişede başarısız yapımlar arasına taşıdı.
Sorun, filmin enerjisinden çok ona doğru seyirciyi bulamamaktı. Hızlı kurgusu, ekrana taşınan ses efektleri ve oyun mantığıyla çalışan dünyası, sonraki yılların görsel anlatımına şaşırtıcı ölçüde yakındı. Ev izlemeleri ve çevrim içi hayran kültürü sayesinde film, ilk vizyonunda ulaşamadığı kuşakla sonradan buluştu.
The Rocky Horror Picture Show (1975)
Jim Sharman’ın müzikal filmi ilk gösteriminde gişede karşılık bulamadı ve geniş dağıtıma ulaşamadan geri çekildi. Hikâyeyi değiştiren gelişme, 1976’da New York’taki Waverly Theatre’da başlayan gece yarısı seanslarıydı. Seyirciler kostümlerle gelmeye, perdeye cevap vermeye ve sahneleri salonun içinde canlandırmaya başladı.
Böylece film izlenen bir yapıttan ortaklaşa yaşanan bir ritüele dönüştü. Yıllar boyunca süren özel gösterimleri, The Rocky Horror Picture Show’u kült film kavramının en görünür örneklerinden biri yaptı. Onun hikâyesi, bir filmin ikinci şansını yalnızca eleştirmenlerin ya da dağıtımcıların değil, doğrudan seyircinin de yaratabileceğini kanıtladı.
Sinema Tarihine Kazınan Kostümler
